ÖZET

Çivi yazısı bilinen tarihi ile Mezopotamya bölgesinde Sümerler tarafından kullanılan bir iletişim aracıydı. Kilden yapılma tabletler üzerine sivri uçlu kamış ile yapılan şekillerdir. Killerin yazım aracı olarak kullanılmasının en başlıca nedeni bölgede yoğun bir şekilde bulunması ve işlenmesinin kolay olması gelmektedir. Tablet killerin hamur halinde dikdörtgen bir kalıba dökülmesi ile elde edilmekteydi. Genel olarak dikdörtgen şekilde olan tabletler farklı geometrik şekillerde de olabilmektedir. Bu durumu içereceği bilginin önemi belirlemektedir. Buradaki yazıya çivi yazısı denmesinin sebebi, yazının çivi başına benzer işaretlerden oluşmasıdır. Yazı küçük ve ince bir tahta çubuğun yüzeye bastırılmasıyla yazılmaktadır.

Tabletlerde devletlerarası antlaşmaların yanı sıra topluluklar arasındaki ticari mukaveleler, mahkeme kararları, evlat edinme, evlenme, boşanma, köle ticareti, miras ve hatta tüccarların özel yaşamları gibi konuların yer aldığı bilinmektedir.Tarihte çivi yazısı kullanmış olan uygarlıklar şunlardır: Sumerliler, Elamlılar, Babilliler, Asurlular, Ugaritler, Eblalılar, Marililer, Alalahlılar, Hititler, Hattiler, Hurriler, Luviler ve Perslerdir. Bu uygarlıklara ait önemli bilgileri içermesinden dolayı tabletler insanlık tarihi için çok önemlidir. Bundan dolayı tabletlerdeki bilgilerin deşifre edilerek bilim dünyasına ve topluma kazandırılması önemlidir.

 

AMAÇ VE HEDEFLER

Bu projenin temel amacı, Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ndeki çivi yazılı tabletlerin 3 boyutlu taranarak dijital ortama aktarılması ve yapay zekâ tarafından okunmasıdır.
Bu amaç doğrultusunda belirlenen hedefler:

  1. Yüzyılı aşkın bir süredir ülkemizde yapılan arkeolojik kazılar sonucunda ortaya çıkarılan ve Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde muhafaza edilen Hitit ve Asur çivi yazılı tabletlerin üç boyutlu taranıp dijital ortama aktarılarak herhangi bir deformasyona uğramalarının önlenmesini sağlamak.
  2. Taranan tabletlerin üstünde çivi yazıların yapay zekânın okuması sağlanarak hem bu dili bilmeyen kişilerin yazanları anlamaları ve böylelikle ülkemizin kültürünü benimsemelerine katkıda bulunmak hem de bu alanda çalışacak olan kişilere katkı sağlamak.
  3. Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. yılında ülkemizin uluslararası arenada yön verici olma hedefi ve bu yöndeki uygulamalarına kültürel açıdan destek vermek.

YÖNTEM

  • Öncelikle tabletlerin envanter listelerine bakılacak ve tabletlerin uygunluk durumuna göre taranma sıraları belirlenecektir. Sıralama şu maddeler doğrultusunda yapılacaktır;
    • Tabletlerin yayınlanıp yayınlanmama durumu,
    • Tabletlerin ait olduğu medeniyet;
    • Tabletlerin fiziki durumları;
  • Yukarıdaki kriterler doğrultusunda; Hititlere ait Boğazköy’den çıkan ve akademik olarak okunmuş ve yayınlanmış tabletlere taramada öncelik verilecektir.
  • Seçilen tabletlerin tarama için sayıları tespit edilecek ve bu doğrultuda toplam tarama süresi hesaplanacaktır.
  • Daha sonra iki adet 3 boyutlu tarayıcıyla projenin tarama yönergesine göre taranacak ve gizlilik kapsamında dijital ortamda saklanacaktır. Bu taramalar yönerge doğrultusunda müzedeki bütün tabletlerin hepsini kapsayacak şekilde yapılacaktır ama projenin süresine göre taranacak tabletlerin sayısı belirlenecektir.
  • Taramalar ile birlikte yapay zekâ programına öğretimi sağlamak için öncelik sırasına göre teknik çizimleri yapılacaktır.  
  • Ardından eş zamanlı olarak taranan tabletlerin yayımlandığı çalışmaların tespit edilerek bibliyografyalarının oluşturulması ve yapay zekâ programına tabletlerdeki karakterlerin ve dilbilgisi kurallarının öğretilmesi ve de çevirilerin yüklenmesi yapılacaktır.
  • Yapay zeka programının öğrenme süreci için derlenen tablet transkripsiyonları ve çizimleri tasniflenerek programa yüklenmesi yapılacaktır.

Son olarak da elde edilen çıktıların dijital ortamın hangi mecrasında yayımlanacağı hakkında karar verilip elde edilen çıktılar oraya aktarılacaktır.